दसैँ जस्ता ठूला चाडपर्वका बेला घर सुनसान हुने मौका छोपेर चोरी तथा लुटपाटका घटना दोहोरिनु हाम्रो समाजको एउटा गम्भीर सुरक्षा चुनौती हो। भर्खरै काठमाडौँको कलङ्की क्षेत्रमा दुई वटा घरबाट ठूलो मात्रामा सुनचाँदीका गरगहना र नगद चोरी गरेको आरोपमा चार जना भारतीय नागरिक पक्राउ परेको घटनाले उपत्यकाको सुरक्षा अवस्था र अपराधीहरूको मनोबललाई छर्लङ्ग पारेको छ। रित्तो घर भेटिने बित्तिकै छिमेकी मुलुकबाट समेत गिरोह नै बनाएर चोरी गर्न आउनुले सर्वसाधारणको धनजनको सुरक्षामाथि निरन्तर प्रश्न उठाइरहेको छ।
गहन रूपमा विश्लेषण गर्ने हो भने यस्ता चोरीका घटना हुनु र अपराधीहरू प्रोत्साहित हुनुको मुख्य कारक चोरी गरिएका बहुमूल्य वस्तुलाई सजिलै अनौपचारिक नगदमा रूपान्तरण गर्न सकिने विद्यमान वित्तीय वातावरण हो। चोरहरूले घर फुटाएर सुन, चाँदी वा अन्य बहुमूल्य सामान चोरेपछि त्यसलाई गैरकानुनी बजारमा बिक्री गर्छन् र लगत्तै ठूला दरका कागजी नोट प्राप्त गर्छन्। बजारमा अनियन्त्रित र स्रोत नखुलेको नगद कारोबार सहजै भइरहने भएकाले नै अपराधीहरूले चोरीको मालसामानलाई तुरुन्तै पैसामा बदलेर उम्किने आँट गर्छन्।
यस्तो पृष्ठभूमिमा यदि देशमा नोट खारेजी जस्तो कठोर, साहसिक र दूरदर्शी मौद्रिक नीति लागू गर्ने हो भने सम्पत्तिमाथि हुने यस्ता अपराधमा नाटकीय रूपमा कमी आउन सक्छ। नोट खारेज गरेर अर्थतन्त्रका सम्पूर्ण कारोबारलाई पारदर्शी बैंकिङ तथा डिजिटल प्रणालीमा अनिवार्य गर्ने बित्तिकै चोरीका गहना बिक्री गर्ने बाटो पूर्ण रूपमा अवरुद्ध हुन्छ। जब बजारमा ठूलो मात्रामा नगद नै उपलब्ध हुँदैन, तब चोरी गरिएको सुनचाँदी किन्ने र त्यसबापत अवैध रकम भुक्तानी गर्ने गिरोहको जालो स्वतः भत्किन्छ।
डिजिटल प्रणालीमा प्रत्येक सानो-ठूलो वित्तीय कारोबारको स्पष्ट स्रेस्ता रहने भएकाले चोरीको सामान किनबेच गर्ने जोकोही पनि सजिलै प्रहरीको निगरानीमा पर्छन्। कागजी नोटको अभावमा चोरहरूले चोरेको गहना बेचेर न त रकम लुकाउन सक्छन्, न त त्यसलाई सजिलै प्रयोगमै ल्याउन सक्छन्। जब अपराधबाट प्राप्त हुने प्रतिफल नै निरर्थक र जोखिमपूर्ण बन्छ, तब चोरी गर्ने मुख्य उत्प्रेरणा नै समाप्त भएर जान्छ।
तसर्थ, नोट खारेजी केवल कालोधन र भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने आर्थिक हतियार मात्र होइन, यो आम नागरिकको जिउधनको रक्षा गर्ने एउटा सशक्त सुरक्षात्मक कदम पनि हो। पारदर्शी वित्तीय प्रणाली निर्माण गर्न सकेमा एकातिर सर्वसाधारण आफ्नै घरभित्र सुरक्षित महसुस गर्न पाउँछन् भने अर्कोतिर अपराध गरेर सजिलै उम्किने आपराधिक मानसिकतामाथि स्थायी अंकुश लगाउन सकिन्छ।
