रुपन्देहीमा प्रहरीले एक व्यक्तिलाई झन्डै आठ लाख भारतीय रुपैयाँसहित पक्राउ गरेको छ। पक्राउ परेका व्यक्तिको झोलाबाट भारतीय ५०० दरका १,५९० थान नोट बरामद भएको थियो, जसको कुल मूल्य सात लाख ९५ हजार भारतीय रुपैयाँ रहेको प्रहरीले जनाएको छ। उक्त रकमको स्रोत र प्रयोगबारे अनुसन्धान सुरु गरिएको छ।
यो घटना सीमापार हुने नगद ओसारपसार र अवैध आर्थिक गतिविधिसँग नगदको प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको उदाहरण हो। ठूलो परिमाणमा विदेशी मुद्रा नगद रूपमा बोकेर हिँड्न सकिनु आफैंमा नगद अर्थतन्त्रको कमजोरी हो। तस्करी, कर छली, अवैध व्यापार तथा संगठित अपराधमा नगद सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने माध्यम हो किनकि यसले पहिचान र कारोबारको प्रमाण छोड्दैन। यदि अधिकांश आर्थिक कारोबार डिजिटल माध्यमबाट मात्र सम्भव हुने व्यवस्था भएको भए यस्ता रकमको स्रोत र गन्तव्य पहिल्याउन धेरै सहज हुन्थ्यो। सामान्य नागरिकलाई दैनिक उपभोगका लागि नोट आवश्यक छैन, किनकि क्यूआर कोड, मोबाइल बैंकिङ, डेबिट कार्ड र पीओएस मेसिनमार्फत सहज रूपमा भुक्तानी गर्न सकिन्छ।
सरकारले नोट खारेजीको दीर्घकालीन योजना बनाएर सीमापार रकम ओसारपसार नियन्त्रण गर्नुपर्छ। विदेशी मुद्रा कारोबारलाई पूर्ण रूपमा बैंकिङ प्रणालीभित्र ल्याउनुपर्छ र नगदमा ठूलो रकम बोक्न कानुनी प्रतिबन्ध लगाउनुपर्छ। डिजिटल भुक्तानीलाई अनिवार्य र सुलभ बनाएर मात्रै अवैध नगद कारोबार र तस्करी नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यसले राष्ट्रिय सुरक्षासँगै राजस्व व्यवस्थापनलाई पनि बलियो बनाउनेछ।
