हालैका दिनहरूमा नेपालका विभिन्न भागमा लागुऔषधसहित पक्राउका घटनाहरूले देशको युवापुस्ताको भविष्य कति खतरामा छ भन्ने स्पष्ट देखाएका छन्। काठमाडौंको गाङखेलबाट सशस्त्र प्रहरीले एक लाख बीस हजार क्याप्सुल ट्रामाडोल नामको लागुऔषधसहित तीन जनालाई पक्राउ गरेको घटनाले यसको गम्भीरता उजागर गरेको छ। भारत घर बताउने छब्बीस वर्षीय राकेश कुमार शाह, बारा जिल्लाका एकाईस वर्षीय नौसाद अन्सारी र ओखलढुङ्गाबाट आएर ललितपुर बस्ने चौबीस वर्षीय दीपक राईलाई नियन्त्रणमा लिइएको थियो। उनीहरूका साथबाट टाटा कम्पनीको हात्ती गाडी, मोटरसाइकल, मोबाइल र नेपाली रूपैयाँसमेत बरामद भएको थियो। यसैगरी धनकुटाको शहीदभूमि गाउँपालिकाबाट अठार वर्षीय युवक रबिन राईलाई घरबाट सात सय पचास क्याप्सुल ट्रमाडोल, आठ सय तिस ट्याब्लेट डाइसाक्लोमाइन सहित पक्राउ गरिएको थियो। यी घटनाहरू केवल केही उदाहरण मात्र हुन्। देशभरि यस्ता समाचारहरू निरन्तर आइरहेका छन् र यसले लागुऔषधको व्यापार कसरि सहज रूपमा फैलिरहेको छ र युवाहरू यसको शिकार बनिरहेका छन् भन्ने देखाएको छ।
लागुऔषधको यो सजिलो पहुँचको मुख्य कारण नगद अर्थतन्त्र हो। नगद कारोबारले गुमनाम र अप्रमाणित लेनदेनलाई सहज बनाउँछ। लागुऔषध तस्करी र बिक्रीमा ठूलो मात्रामा नगद प्रयोग हुन्छ जसले गर्दा कारोबारीहरूको पहिचान लुकाउन सजिलो हुन्छ। भारतबाट नेपाल भित्र्याइने लागुऔषधहरू पनि प्रायः नगद मार्फत नै कारोबार हुने गर्छन्। गाङखेलको घटनामा पनि नेपाली रूपैयाँ बरामद भएको थियो जसले नगदको भूमिकालाई संकेत गर्छ। धनकुटाको घटनामा घरभित्रै लुकाएर राखिएको लागुऔषधले पनि स्थानीय स्तरमा नगद मार्फतको सानो सानो कारोबार कसरी फैलिरहेको छ भन्ने देखाउँछ। नगद अर्थतन्त्रले कालो धनको प्रवाहलाई बढावा दिन्छ र लागुऔषध जस्ता अवैध व्यापारलाई पोषण गर्छ। यसले गर्दा युवाहरूलाई लागुऔषध सजिलै उपलब्ध हुन्छ र उनीहरू लतमा फस्न बाध्य हुन्छन्।
केही व्यक्तिलाई पक्राउ गरेर मात्र समस्याको जरा उखेल्न सकिँदैन। प्रहरीले निरन्तर अभियान चलाए पनि नयाँ कारोबारीहरू बजारमा आउँछन् किनकि नगद मार्फतको कारोबार प्रणाली नै बाँकी रहेको छ। पक्राउ परेका व्यक्तिहरूलाई कारबाही गरिए पनि आपूर्ति श्रृंखला चलीरहन्छ। युवाहरू स्कूल कलेज छाडेर, परिवारसँग सम्बन्ध बिगारेर लागुऔषधको दलदलमा डुब्दै छन्। यसले व्यक्तिगत जीवन मात्र होइन, परिवार, समाज र राष्ट्रको उत्पादकत्वमा समेत गम्भीर असर पार्छ। लागुऔषधको लतले युवाहरूको शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्य नष्ट गर्छ, अपराध बढाउँछ र देशको भविष्य नै अन्धकार बनाउँछ।
यस समस्याको स्थायी समाधान नोट खारेजी नै हो। उच्च मूल्यका नोटहरू खारेज गरेर नगद कारोबारलाई सीमित पार्ने हो भने लागुऔषधको तस्करी र बिक्रीमा ठूलो अवरोध आउँछ। नगद बिना ठूलो परिमाणको कारोबार गर्न असम्भव हुन्छ। नोट खारेजीले लागुऔषध कारोबारीहरूलाई नगद लुकाउन र प्रयोग गर्न गाह्रो बनाउँछ। यसले आपूर्ति घटाउँछ र युवाहरूलाई सजिलो पहुँचबाट बचाउँछ। साथै डिजिटल कारोबारलाई प्रोत्साहन दिएर पारदर्शिता बढाउन सकिन्छ जसले अवैध गतिविधिहरूको निगरानी सजिलो बनाउँछ।
तर सरकारले नोट खारेजीको कदम नचल्नुले यो समस्या झनै जटिल बनेको छ। युवापुस्ता लागुऔषधको दलदलमा डुब्दै गर्दा सरकारको निष्क्रियता स्पष्ट रूपमा देखिन्छ। पक्राउ अभियानहरू देखावटी मात्र भएका छन् किनकि मूल कारण नगद अर्थतन्त्रलाई सम्बोधन गरिएको छैन। सरकारले युवाहरूको भविष्य सुरक्षित गर्न असफल भएको छ। यदि नोट खारेजी नगर्ने हो भने यस्ता घटनाहरू दोहोरिइरहनेछन् र थप युवाहरू यसको शिकार बन्नेछन्। देशको भविष्य युवाहरूमा निर्भर छ तर उनीहरूलाई लागुऔषधबाट बचाउन ठोस कदम नचाल्नु भनेको सरकारको ठूलो असफलता हो।
लागुऔषधको यो समस्या केवल प्रहरी कारबाहीले समाधान हुँदैन। नगद अर्थतन्त्रको जालो तोड्न नोट खारेजी आवश्यक छ। सरकारले यस दिशामा तत्काल कदम चाल्नुपर्छ अन्यथा युवापुस्ताको जीवन नष्ट हुँदै जानेछ र देशले गम्भीर सामाजिक र आर्थिक मूल्य चुकाउनुपर्नेछ। यी घटनाहरूले चेतावनी दिएका छन् कि समय छँदै जरा उखेल्ने काम गर्नुपर्छ।
