नगद पैसामै निर्भर प्रणालीको कारण लुटपाट: प्रहरी बनेर नगद लुट्ने घटनाले गम्भीर प्रश्न उठायो

काठमाडौंमा सर्वसाधारणलाई नगद पैसा निर्भर अवस्थाको फाइदा उठाएर प्रहरी अधिकारीको रूपमा प्रस्तुत एक व्यक्तिलाई पक्राउ गरेको छ । आरोपीले कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायको नाम दुरुपयोग गर्दै नागरिकको डर र विश्वासलाई प्रयोग गरी नगद पैसा लुटेको तथ्यले अपराध र नगद कारोबारबीचको प्रत्यक्ष सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ । नेपाल प्रहरी अनुसन्धान अनुसार, आरोपीले आफू प्रहरी भएको दाबी गर्दै परिचयपत्र देखाउने, सोधपुछको बहानामा व्यक्तिलाई एकान्त स्थानतर्फ लैजाने र नगद पैसा बोकेको अनुमानका आधारमा रकम तथा बहुमूल्य सामान खोस्ने गरेको खुलेको छ । डिजिटल भुक्तानीको पहुँच सीमित र नगदमै निर्भर दैनिक कारोबारका कारण सर्वसाधारण ठूलो मात्रामा नगद बोक्न बाध्य हुँदा अपराधीका लागि सजिलो लक्ष्य बन्न पुगेका छन् । यो घटना केवल एक व्यक्तिको आपराधिक प्रवृत्तिको परिणाम मात्र होइन, नगदमा आधारित प्रणालीले सिर्जना गरेको संरचनागत कमजोरीको प्रतिफल पनि हो । बैंकिङ पहुँच भए पनि नगद निकासीमै जोड, साना र ठूला कारोबारमा नगदकै प्राथमिकता, तथा डिजिटल भुक्तानीमा जनविश्वास र पूर्वाधारको कमीले नगदलाई अपराधको मुख्य माध्यम बनाइरहेको प्रहरी बताउँछन् ।

अपराधीले प्रहरीको नाम प्रयोग गर्न सक्ने वातावरण स्वयं कमजोर निगरानी, अपर्याप्त पहिचान प्रणाली र जनचेतनाको कमी बाट बनेको हो । सर्वसाधारणले वास्तविक प्रहरी र नक्कलीबीच तुरुन्तै फरक छुट्याउन नसक्नु, तथा आकस्मिक चेकजाँचको स्पष्ट मापदण्ड नहुनुले अपराधीलाई अवसर दिएको देखिन्छ । घटनाबाट बरामद नगद, सुनका गरगहना तथा अन्य सामग्रीले नगद केन्द्रित अपराधको स्वरूप स्पष्ट पारेको छ । यसले नगद कारोबारलाई मात्र प्रोत्साहन गर्ने होइन, अपराधलाई समेत सहज बनाउने गरेको तथ्यलाई नीतिनिर्माताले गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने संकेत गरेको छ । यस सन्दर्भमा, राज्यको दायित्व केवल अपराधी पक्राउ गर्नुमा सीमित हुनु हुँदैन । नगदमा निर्भरता घटाउने नीतिगत सुधार, डिजिटल भुक्तानीको विश्वसनीयता वृद्धि, सार्वजनिक स्थानमा प्रहरी परिचय प्रमाणीकरणको व्यवस्था, र नागरिक सचेतना अभियानलाई सँगसँगै अघि बढाउन आवश्यक छ । अन्यथा, नगद बोकेको नागरिक नै अपराधको सजिलो सिकार बन्ने क्रम रोकिँदैन ।

प्रहरीले सर्वसाधारणलाई अनावश्यक नगद नबोक्न, शंकास्पद व्यक्तिबाट सतर्क रहन र कुनै पनि चेकजाँचको क्रममा आधिकारिक परिचय पुष्टि गर्न आग्रह गरेको छ । दीर्घकालीन समाधानका लागि नगद आधारित प्रणालीबाट डिजिटल, सुरक्षित र उत्तरदायी आर्थिक प्रणालीतर्फ रूपान्तरण अपरिहार्य देखिएको छ । जबसम्म नगद कारोबारलाई सहज, सुरक्षित र सामान्य अभ्यासका रूपमा हेरिन्छ, तबसम्म लुटपाट, ठगी, जबर्जस्ती असुली र संगठित अपराधहरू निरन्तर दोहोरिइरहन्छन् । हाल गौसला प्रहरी पोस्टले यस मामिलामा विस्तृत अनुसन्धान गरिरहेको छ । यस घटनाले देखाउँछ कि नगद कारोबारलाई अपराधको लागि प्रयोग गर्न सजिलो माध्यम मानिन्छ र यसले डिजिटल भुक्तानी तथा वित्तीय निगरानीको कमीले अपराधलाई प्रोत्साहित गरेको छ । नगदमा आधारित अपराध (cash-enabled crime) ले केवल व्यक्तिगत डकैती मात्र नभई, व्यापारिक, सामाजिक र कानुनी प्रणालीमा पनि जोखिम सिर्जना गर्दछ । भविष्यमा यस्ता घटनाहरू रोक्न नगद कारोबारको प्रभावकारी निगरानी, डिजिटल भुक्तानीको प्रवर्द्धन, र नागरिक सचेतना अत्यावश्यक देखिन्छ, ताकि अपराधीहरूले नगद प्रयोग गरेर सजिलै अपराधिक गतिविधि नगरी सुरक्षित आर्थिक वातावरण सुनिश्चित गर्न सकियोस् ।